Big tech en de paradox van de arme auteur

Digitale ontwikkelingen en de inhaligheid van big tech bedreigen het boekenvak. Dat is een beetje dom van de partijen die dit veroorzaken en faciliteren, want uiteindelijk verdienen ook zij hun brood met het werk van creatieve mensen.
Bij burgers groeien zorgen over de leesvaardigheid van jongeren, terwijl iedereen het erover eens is dat boeken onmisbaar zijn in een cultureel ontwikkelde maatschappij. Toch worden in de bestuurskamers van big tech beslissingen genomen waardoor de rollen en financiële marges voor andere (kleine) partijen in de keten worden geminimaliseerd. Bedrijfseconomisch gezien lijken die plannen heel verdedigbaar – zoals Frederik van Eeden al schreef: ‘Geld moet rollen, daarvoor is het rond’ – maar in werkelijkheid schiet big tech in zijn eigen voet.
Nu voor de helft!
De grootste bedreiging van het boek is AI, als je een boek tenminste ziet als de menselijke poging om de wereld te begrijpen en anderen daarvan deelgenoot te maken. Het is natuurlijk nooit de opzet van AI-uitvinders geweest om traditionele boeken de nek om te draaien, maar de beslissers van grote AI-platforms vonden het bijvoorbeeld geen probleem om de inhoud van ontelbare artikelen en boeken leeg te roven zodat de rest van de wereld die gratis (of tegen betaling) kon recyclen. Ze gaven zelfs opdracht om tweedehands papieren boeken te scannen, zonder rekening te houden met de belangen van auteurs of uitgevers. Mensen maken daar dankbaar misbruik van en laten AI ‘nieuwe’ boeken schrijven. Onderzoekers Imke Reimers van Cornell University en Joel Waldfogel van de University of Minnesota deden uitgebreide steekproeven bij Amazon.com en kwamen met pijnlijke conclusies. Het aandeel gedetecteerde AI lag tot 2022 rond nul, met maandpieken van ongeveer 30 procent in 2023, 45 procent in 2024 en boven 60 procent in 2025. Met AI geschreven boeken waren gemiddeld meer dan de helft goedkoper.
Alleen al de ongeremde opmars van door AI geschreven boeken leidt ertoe dat er door echte auteurs en echte uitgevers minder wordt verdiend. Een lezer kan zijn geld nu eenmaal maar één keer uitgeven.
0,00482 dollar per pagina
Een andere trend die de invloed van grote ondernemingen in het boekenvak laat zien, is de opmars van abonnementen. De grote online aanbieders van audioboeken en e-books hebben de afgelopen jaren hun abonnementen actief gepusht, en nu ze daarvoor veel klanten hebben, draaien ze bij auteurs en uitgevers de duimschroeven aan. En het is al geen vetpot. Om een indruk te geven: uit nieuw onderzoek in opdracht van de Auteursbond en Stichting Lira onder bijna 700 auteurs blijkt dat bijna de helft gemiddeld 39 cent kreeg voor boeken die werden uitgeleend via de online Bibliotheek, de andere helft slechts 25 cent. Auteurs die konden achterhalen hoeveel ze verdienden aan boeken die via commerciële abonnementsdiensten waren gelezen, kregen hooguit 10 cent per gelezen exemplaar.
Wie een boek uitgeeft via Amazons Kindle Unlimited kreeg tot voor kort naar verluidt anderhalve dollar als een lezer een boek van 300 pagina’s helemaal uitleest, oftewel 0,00482 dollar per zogenaamde ‘genormaliseerde’ pagina. Maar sinds enkele weken klagen auteurs en uitgevers dat hun Amazon-inkomsten plotseling 40 tot 70 procent zijn gedaald sinds de berekening met genormaliseerde pagina’s is aangepast, terwijl de berekening niet meer wordt gedeeld. Auteurs klagen online over verdwenen luistergegevens, gewijzigde historische cijfers en tegenstrijdige royaltyrapportages.
In dezelfde categorie: Spotify meldde op 10 november dat Premium-abonnees in onder meer de VS en het Verenigd Koninkrijk toegang krijgen tot de luisterboeken van Scholastic: inkomsten uit die Premium-abonnementen zijn minimaal. Uiteraard was er geen auteur van een Scholastic-luisterboek die goedkeuring had gegeven voor de toegang – hoewel de kleine lettertjes het ongetwijfeld toestaan.
De populariteit van digitale boeken, in de vorm van audioboeken of e-books, groeit maar langzaam, maar de trend in onze door elektronica beheerste wereld is natuurlijk onmiskenbaar: deze trend zal doorzetten en de partijen die de online boekplatforms beheren, zullen hun inkomsten proberen te maximaliseren. Uiteraard hebben de meeste schrijvers en uitgevers niet de (financiële) slagkracht om hier veel tegen te doen.
De dood van de artiest
En zo zijn er nog veel meer technologische en economische ontwikkelingen die ertoe leiden dat auteurs en uitgevers steeds minder verdienen aan de boeken die ze schrijven en uitgeven. Wie deze herfst in een sombere bui is en bevestiging zoekt voor deze stelling kan terecht bij auteur William Deresiewicz in zijn nog altijd actuele boek The Death of the Artist uit 2022. Hij beschrijft hoe niet alleen auteurs maar ook schilders en acteurs in hoog tempo het onderspit delven. Nu te koop vanaf 0,99 cent bij Amazon…
Is het erg dat auteurs en uitgevers steeds minder verdienen aan boeken? Ik denk het wel, want minder mogelijkheden om goede boeken uit te geven, verarmt de culturele ontwikkeling van een samenleving. Dat wordt niet door de minste beaamd, bijvoorbeeld door Joel Mokyr, econoom, historicus en Nobelprijswinnaar. Hij betoogt dat onze economische voorspoed voor een belangrijk deel voortkomt uit culturele ontwikkelingen, waaronder de verspreiding van kennis via boeken. Hetzelfde betoog werd eerder al beschreven door Richard Florida in zijn boek The Rise of the Creative Class, gepubliceerd in 2002 maar nog steeds (of beter gezegd: meer dan ooit) actueel.
De paradox van de arme auteur
Als door technologische ontwikkelingen en inhaligheid van grote ondernemingen minder goede boeken worden geschreven en gelezen, zal dat uiteindelijk ook in het nadeel zijn van de ondernemingen die profiteren van het uithollen van het traditionele verdienmodel van het boek, waarbij iedereen er nog wat aan verdiende: de schrijver, de redacteur, de corrector, de illustrator, de vormgever, de uitgever, de drukker en de boekhandelaar. Als al deze mensen niet mee kunnen rondkomen van het schrijven, maken en verkopen van mooie boeken, zullen ze noodgedwongen andere dingen gaan doen. En dat zal gevolgen hebben, niet alleen voor lezers, maar ook voor de decision makers van big tech. Ze lijken niet te beseffen dat ze voor hun succes ook afhankelijk zijn van creatieve makers. Dat is een paradox die ze nog niet helemaal begrijpen. Waarschijnlijk omdat ze nog nooit een boek hebben gelezen waarin dat woord wordt gebruikt.

Geerhard Bolte is uitgever van Uitgeverij Haystack en auteur van Waarom schrijf je geen boek?
Ben je bezig met het schrijven van een non-fictieboek en wil je weten wat er allemaal komt kijken bij het publiceren van je eigen boek? Meld je dan aan voor de masterclass Het geheim van een succesvol non-fictieboek.
Heb je een voorstel voor een boek? Stuur hem een mail of maak contact via LinkedIn. Wil je zijn blog elke week automatisch ontvangen in je mailbox? Schrijf je hier in.





