Overslaan en naar de inhoud gaan

Auteur: Geerhard Bolte

Een goede cover is kunst

Wat het gezicht is voor een mens, is de cover voor een boek. Wat maakt een boekcover succesvol? Het antwoord op deze vraag is eenvoudig, een goede cover maken niet.

Als tiener weet je dat een relatie uiteindelijk draait om inhoud, om karakter. Dat hebben je ouders je zorgvuldig ingeprent, en je hebt braaf ja geknikt om je zakgeld niet in gevaar te brengen. Maar je bent niet gek: een relatie begint natuurlijk met gezien worden. Je doet er daarom van alles aan om gezien te worden. Je kleedt je anders, je laat je haar in model knippen, je experimenteert wat met make-up; je doet alles voor de metamorfose waarmee je in de armen belandt van de ware. Aarzelend sta je elke ochtend voor de spiegel. En die onzekerheid is precies wat je voelt als je moet kiezen voor de cover van je boek. Je weet dat het gaat om de inhoud, maar eerst moet je boek gezien worden. Daarvoor heb je een geniale cover nodig. 

Als je boek wordt gepubliceerd door een uitgever, heb je gelukkig weinig te zeggen over de cover – dat is de taak en het voorrecht van die uitgever. Je kunt hooguit proberen een veto uit te spreken als de cover je niet bevalt – en als je pech hebt (of geluk) trekt die uitgever zich daar niets van aan. Als je je boek zelf uitgeeft, ligt de verantwoordelijkheid helemaal bij jou. Je laat de cover natuurlijk ontwerpen door een professionele vormgever (je gaat een facelift toch ook niet zelf uitvoeren) maar het is aan jou om de opdracht uit te zetten en het eindresultaat te beoordelen. Waar moet je dan op letten? 

Schoonheid op bestelling

Schoonheid is zonder twijfel het belangrijkste kenmerk van een kansrijke cover. Maar dat is niet iets dat je kunt kopen met garantie op succes. Een vormgever kan zijn best doen, maar de cover waar je op hoopt, is afhankelijk van meer dan alleen zijn talent. Het is bijvoorbeeld ook afhankelijk van zijn nachtrust, de status van zijn relatie en de drukte tijdens de ochtendspits. Alles wat je kunt doen, is de beste vormgever inschakelen die je kunt vinden, bij voorkeur iemand die ervaring heeft met ontwerpen van boekcovers. Leg hem zo goed mogelijk uit wat de essentie is van jouw boek, draag ideeën aan en enthousiasmeer hem zodat hij zijn best doet. 

Gelukkig zijn er enkele minder complexe normen die de kans op succes ook vergroten. Met de volgende drie eigenschappen kun je een belabberd ontwerp niet redden, maar als ze ontbreken, kun je er een goed ontwerp wel mee verprutsen. 

De eerste eigenschap is een beeldtaal waarmee de lezer het genre van je boek herkent. Een stripboek, een literaire roman en een kookboek hebben elk hun eigen uiterlijk. Op een kookboek vind je geen dromerig gezicht in zwart-wit met daaronder in felle kleuren de titel van het boek. 

De tweede eigenschap is de leesbaarheid van de titel. Zo subtiel als de vormtaal moet zijn, zo ongenuanceerd moet de vorm van je titel zijn. Hij moet even leesbaar zijn als de waarschuwing op de verpakking van een pakje sigaretten. Niet in de laatste plaats omdat de cover van je boek online niet groter is dan een postzegel.

De derde onmisbare eigenschap van een cover is dat hij opvalt, maakt niet uit hoe. Bedenk dat jouw boek niet alleen concurreert met andere boeken maar met alle andere beelden die jouw lezer elke dag ziet: op de verpakkingen in de supermarkt waar hij boodschappen doet, op de billboards langs de snelweg waar hij rijdt en van de duizenden beelden op de websites die hij bezoekt. Er moet iets opvallen aan de cover, anders verandert de onbekende passant nooit in jouw lezer. 

Hit of flop

Er is ook iets dat je níét moet doen: de lat te laag leggen. Dat is iets wat je steeds vaker ziet nu meer mensen hun eigen boek uitgeven en gebruikmaken van goedkoop stockmateriaal of AI om een cover te ontwerpen – zelf, zonder enige kennis van compositie, het effect van het juiste font of de betekenis van kleur, contrast en witruimte. Denken dat je een cover kunt ontwerpen omdat je al je hele leven kijkt, is hetzelfde als denken dat je een foxtrot kunt dansen omdat je al je hele leven loopt. 

Een goede cover is kunst, en samen met de titel van je boek en de flaptekst kan deze bepalen of je boek een hit wordt of een flop. Wees dus geen krent, en investeer in die cover, zoals je ook maandenlang hebt geïnvesteerd in het schrijven van je boek. Anders is alles voor niets geweest en blijf je eenzaam achter, zonder lezer. 

Nog zeven gouden regels voor auteurs op sociale media

Op verzoek nog zeven gouden regels voor auteurs van non-fictieboeken die willen opvallen op sociale media. Waaronder één tip die zo voor de hand ligt dat ik hem de vorige keer was vergeten.

Op sociale media ben je slechts één stem tussen miljoenen andere stemmen, waarvan de meeste veel harder schreeuwen dan jij fatsoenlijk vindt. Je staat op de F-side in de Johan Cruijff ArenA waar Feyenoord net dreigt te scoren en je steekt een doorwrocht betoog af over onderwijsvernieuwing. Vergeet het maar: er is niemand die het hoort. Als je als auteur van een non-fictieboek wilt opvallen, zul je het slimmer moeten aanpakken.

Als uitgever zie ik elke dag hoe auteurs worstelen met aandacht vragen voor hun verhaal. Sommige auteurs zijn er succesvol in, maar sommige auteurs bakken er niets van. Ik vrees dat ze de moordende concurrentie op sociale media onderschatten.

Afgelopen voorjaar gaf ik al zeven gouden tips voor auteurs van non-fictieboeken die niet alleen hun verhaal willen delen op sociale media, maar ook gelezen willen worden. Op verzoek heb ik er nog zeven geschreven. Ik noem ze tips, maar eigenlijk zijn het allemaal keiharde randvoorwaarden. Als je succes wilt hebben op sociale media moet je ze eigenlijk allemaal toepassen. 

Ik begin met een tip die zo voor de hand ligt dat ik hem de vorige keer was vergeten. 

1. Vertel wat nieuws

Wil je potentiële lezers van je boek lokken? Ga er dan vanuit dat zij de krant lezen, het journaal kijken en als liefhebbers van alles bijhouden over het onderwerp van jouw boek. Onderschat ze niet. Om hun aandacht te trekken, zul je echt wat nieuws moeten vertellen. 

2. Publiceer regelmatig

Voor je herkenbaarheid is het belangrijk dat je regelmatig te zien bent. Algoritmen houden ervan en zullen je belonen als je bijvoorbeeld elke dag of elke week iets plaatst: ze zullen je bericht eerder tonen. Maar mensen houden er natuurlijk ook van. Als je weet dat je favoriete vogelaar elke week schrijft over een vreemde vogel die hij die week heeft gezien, ga je rekenen op zijn bericht.

3. Val met de deur in huis

Het is in elke tekst belangrijk, maar zeker op een medium als LinkedIn: val met de deur in huis. Je krijgt amper een paar seconden om iemand te laten stoppen met scrollen. Begin een tekst of video met een opvallende boodschap of vraag, bij voorkeur een die direct duidelijk maakt waar je verhaal over gaat. Naarmate je bekender bent, kun je vaker de vrijheid nemen om genuanceerder te zijn, maar zeker voor mensen met weinig volgers is een opvallende intro onmisbaar om aandacht te genereren.

4. Wees niet alles voor iedereen

Je kunt je natuurlijk opwerpen als de huis-tuin-en-keukenexpert voor elke denkbare kwaal, maar het is verstandiger om je te specialiseren. Word de psycholoog die alles weet over eenzaamheid. Word als tandarts de scheve-tandenspecialist van Nederland. Word niet de zoveelste Amerikadeskundige maar Belgenfluisteraar. 

5. Schrijf foutloos

Niet iedereen heeft de gave om even aantrekkelijk te schrijven, maar iedereen kan met een beetje moeite voorkomen dat zijn teksten fouten bevatten. Zeker sinds AI is het een kleine moeite om je tekst na te laten kijken. Ik weet niet hoe het met jou is, maar als ik een bericht op sociale media lees waarvan de eerste zin al fouten bevat, scroll ik direct verder. 

6. Vertel verhalen

Zeker op vluchtige sociale media zitten mensen niet te wachten op een les van de meester. Probeer of je je boodschap kunt verpakken of aanvullen met een verhaal, bij voorkeur een verhaal waarin mensen de hoofdrol spelen.

7. Maak geen reclame

Gek genoeg zie ik veel auteurs deze fout maken: ze vertellen hoe interessant hun boek is, of hoe interessant ze zelf zijn. Hoe waar die boodschap ook is, voor de lezer is dat niet interessant. Nooit. Mensen zitten niet op Instagram, LinkedIn of Facebook om naar reclame te kijken maar om iets te leren, zich te verbazen of vermaakt te worden. Als dat interessant genoeg is, raken ze vanzelf geïnteresseerd in jou en misschien uiteindelijk ook in je boek.

‘Jij verdient een groter publiek’

Scammers hebben een nieuwe doelgroep ontdekt: schrijvers die op zoek zijn naar erkenning en een uitgeverij. Auteurs worden in mails overladen met complimenten en krijgen een aantrekkelijk aanbod. Alles wat ze hoeven te doen, is klikken op een link. 

 De meeste auteurs die mij mailen, weten hun emoties goed te bedwingen. Aan het enorme aanbod van boekvoorstellen weet ik dat het ze veel moeite kost om een uitgever te vinden, maar ze laten er niets van merken. Ze blijven beleefd en beschrijven vol zelfvertrouwen wie ze zijn en waar hun boek over gaat. Maar ik weet hoe vaak ze worden afgewezen en hoe gretig ze op zoek zijn naar erkenning. Paul McCartney verwoordde hun onmacht en hunkering feilloos in Paperback writer:  Dear Sir or Madam will you read my book,It took me years to write will you take a look. De auteur in het lied doet er alles aan om zijn manuscript aan te prijzen. Hoewel het boek al af is, biedt hij ongegeneerd aan om het aan te passen als hij daarmee de uitgever over de streep kan trekken. It’s a thousand pages give or take a few,I’ll be writing more in a week or two,I can make it longer if you like the style Het manuscript afwijzen zou een grote fout zijn, waarschuwt de auteur. Het wordt ongetwijfeld een hit en dan wil je als uitgever niet ontdekken dat je je kans hebt gemist:  If you really like it you can have the rights,It could make a million for you overnight. Er is sinds de verschijning van Paperback writer in 1966 weinig ten goede veranderd: het is nog steeds moeilijk voor auteurs om hun boek gepubliceerd te krijgen. Het is eerder moeilijker geworden: er worden ironisch genoeg minder boeken gelezen maar meer boeken geschreven. Digitale media hebben de consumptie van boeken vervangen. Gelukkig zijn er nu scammers die zich ontfermen over auteurs. Een unieke kans Het begint met een e-mail met uitvoerige lof over een artikel of een boek dat je hebt geschreven. De schrijver doet zich voor als organisator van een boekenclub, literair agent, bekende schrijver of medewerker van een auteursvereniging en zegt onder de indruk te zijn van je stijl en vindt dat je een groter publiek verdient. De complimenten zijn zonder uitzondering heel specifiek. Er is geen twijfel mogelijk: de schrijver heeft je werk nauwgezet gelezen. Vervolgens komt er een uitnodiging om je boek uit te geven, te laten bespreken in een leesclub, om deel te nemen aan een auteursbijeenkomst of samen te werken aan promotie. Een unieke kans, die je niet kunt laten schieten. Wie klikt op de link hoeft niet bang te zijn dat zijn laptop ontploft. Integendeel: de tegenpartij blijft beleefd. Maar als je reageert, beland je in een fuik waar vroeg of laat een rekening volgt. Het is een bijdrage in de kosten, een promotievergoeding of een rekening voor het inzetten van een onmisbare marketeer of redacteur. Je bent het slachtoffer geworden van de zogenaamde book club scam. Ik weet niet hoeveel auteurs erin trappen. Ik denk niet veel, maar aangezien het schrijven van de mails dankzij AI weinig tot geen moeite kost, heeft de scammer genoeg aan een handvol mensen dat de portemonnee trekt om de inspanning lucratief te maken.Zou ik erin trappen?  Vertrouwen in de mensheid Enkele weken geleden ontving ik een variant op de mail. Iemand mailde mij als uitgever met complimenten voor ons mooie fonds en vroeg mij of ik wilde deelnemen aan een netwerk van leesclubs waar onze boeken tegen een bescheiden vergoeding zouden worden besproken. Ik wist dat het niet waar was, maar ik nam toch de moeite om de naam van de organisatie te googelen. Blijkbaar had ik ergens toch een restje vertrouwen in de mensheid dat mij aanspoorde om het te controleren. En nee, uiteraard bestond de organisatie niet. Een website bouwen om mij te overtuigen was blijkbaar te veel moeite. Ingaan op de beloften van scammers is geen aanrader. Als je geen uitgeverij kunt vinden en toch geld wilt stukslaan, volg dan een schrijfcursus of kies voor self publishing. Dan houd je er tenminste een (beter) boek aan over. En heb je vooral behoefte aan complimenten, vraag ze dan aan je partner of je AI-relatie. Die verstrekken ze gratis en vinden desgevraagd ook dat je een groter publiek verdient.  And I want to be a paperback writer,Paperback writer.

Hoe inclusief zijn de voorbeelden in jouw boek?

Zijn de mensen in de voorbeelden in jouw boek allemaal man, blank, succesvol en vol zelfvertrouwen? Misschien is het tijd voor voorbeelden die iets meer op de werkelijkheid lijken. 

Sommige non-fictieboeken zijn even levendig als een vitrine vol opgeprikte vlinders. Je leert misschien veel over het determineren van soorten door dode vlinders te bestuderen, maar er gaat niets boven het observeren van levende vlinders in de natuur. Slimme auteurs stoppen daarom voorbeelden in hun boek. Niet alleen theorie, maar ook praktijk. Wie schrijft over oorlogsstrategieën stopt veldslagen in zijn boek. Wie schrijft over leiderschap stopt blunders en successen van echte bazen in zijn boek. Soms kiezen auteurs ongeloofwaardige voorbeelden. Ze zijn ongeloofwaardig omdat de mensen die jij en ik elke dag ontmoeten er niet in voorkomen. 

Mannen in boeken heten Willem en vrouwen heten Carla, zelden Andrzej of Ayşe. De leidinggevenden in managementboeken zijn veelal mannen. Kinderen worden meestal opgevoed door een papa en een mama. De ceo’s in boeken over strategie zijn altijd succesvol en twijfelen nooit.

Mijn ergernis heeft dus niet alleen te maken met het kiezen van voorbeelden van mensen met een oerhollandse afkomst. Ik heb ook moeite met de stereotype rollen die auteurs aan de mensen in hun voorbeelden geven. De ondernemer is altijd daadkrachtig, de vrouw is altijd zorgzaam en de oudere werknemer heeft altijd moeite met technologie. 

Hoe kun je zorgen voor inclusiviteit, om zo de complexe werkelijkheid recht te doen en de kans te vergroten dat lezers zich herkennen in de voorbeelden die je gebruikt?

Fata morgana

Het Global Media Monitoring Project meet sinds 1995 elke vijf jaar de genderverdeling in nieuwsmedia. Het laat zien dat vrouwen structureel ondervertegenwoordigd zijn als expert en deskundige. Ze komen vaker voor als ‘gewone burger’, ooggetuige of slachtoffer, mannen vaker als professional of autoriteit. Ook elders wordt een vertekend beeld van de werkelijkheid geschetst: in de Tweede Kamer, in de kantine van de voetbalclub, aan de bestuurstafel van ondernemingen en op verjaardagsfeestjes. Het vertekende beeld van de werkelijkheid is dan ook geen fata morgana van auteurs van non-fictieboeken, het is geworteld in onze maatschappij. Het is dan ook best moeilijk om de illusie van slimme, rijke, succesvolle, autochtone, daadkrachtige mannen los te laten. 

Dit is geen oproep tot politieke correctheid, dit is een vriendelijk verzoek om de waarheid te respecteren. Beschrijf eens een waargebeurde of denkbeeldige case over personen die je in het dagelijks leven tegen kunt komen. Geef mensen met uiteenlopende achtergronden en verschillende voorkeuren bovendien verschillende rollen. Schrijf niet alleen over mensen die je in een Hollywoodfilm tegenkomt, maar ook over mensen die je in een arthousefilm ziet. Schrijf niet alleen over helden, maar ook over antihelden: de mensen die niet beschikken over de klassieke heldeneigenschappen, zoals onbaatzuchtigheid, humor en vastberadenheid, maar die vaak onzeker, cynisch of onhandig zijn. 

Geloof me, je krijgt er geen saaie boeken van, maar geloofwaardige boeken.  En de realistische voorbeelden die je beschrijft, schragen je betoog op een manier die idealistische voorbeelden niet kunnen. En ja, dat kost een beetje meer moeite. Je zult wat meer tijd en energie moeten steken in het achterhalen van waargebeurde verhalen en het bedenken van authentieke fictieve verhalen. Maar ik durf te wedden dat lezers je dankbaar zullen zijn. Zij zijn namelijk zelden een held of een schurk, maar een gewone burger als ik, iemand die zijn best doet, maar er soms een potje van maakt. 

Vijf tips om indruk te maken op een uitgever

Natuurlijk moet je een goed idee hebben voor een non-fictieboek en natuurlijk moet je kunnen schrijven. Maar ook de manier waarop je jezelf en je manuscript presenteert, bepaalt of een uitgever verder leest. Met deze vijf tips maak je een professionelere indruk en vergroot je de kans dat je boekvoorstel serieus wordt bekeken.

1. Schrijf een foutloze mail

Uitgevers en redacteuren zijn gevoelige mensen. Vooral als het om taal gaat. Zorg daarom niet alleen voor een foutloos manuscript, maar ook voor een foutloze begeleidende mail. Veel mails barsten van de fouten. Dan heb je weinig aan een geniaal boekidee. Geloof me: niemand neemt de moeite de bijlage te openen als de eerste zin van je mail al drie fouten bevat.

2. Val op met stijl

Zorg er ook voor dat je mail aantrekkelijk is vormgegeven. Ooit leerde je op school hoe je een brief moest structureren en welke gegevens erin hoorden. Zulke conventies lijken inmiddels bijna vergeten, terwijl een verzorgde mail toch echt veel prettiger leest. Gebruik dus witregels, vermijd lange lappen tekst en vermeld je contactgegevens. Met een beetje typografische beschaving val je al snel op tussen de onleesbare gedrochten die een uitgever dagelijks in zijn mailbox aantreft.

3. Voorkom overdreven verkooptaal

Een auteur die niet enthousiast is over zijn eigen voorstel is ongeloofwaardig. Maar een auteur die zijn eigen boek als een marktkoopman luidkeels de hemel in prijst is nog erger. Reclamepraat kun je moeilijk serieus nemen als je direct ziet dat het onderwerp is uitgemolken, mail en manuscript slaapverwekkend zijn en de auteur in kwestie de afgelopen paar jaar niets van zich heeft laten horen op sociale media. De oplossing: stel je bescheiden op en benadruk dat je bereid bent om samen te werken aan een betere versie. 

4. Noem jezelf geen auteur als AI je boek heeft geschreven

Elke uitgever die serieus naar een manuscript kijkt, controleert vroeg of laat in welke mate het door AI is geschreven. Als je slim bent, ben je vanaf het begin duidelijk over je AI-gebruik. Schrijf in je voorstel of manuscript hoe je AI hebt gebruikt. Heb je een groot deel van je manuscript laten schrijven door AI? Ga er dan maar vanuit dat je kansloos bent. Ik check elk manuscript waarin ik geïnteresseerd ben en neem geen enkele inzender serieus die zich ondanks intensief AI-gebruik auteur noemt. 

5. Stuur kale tekst

Ik ontvang regelmatig een boek dat helemaal is opgemaakt. Alsof je bij een restaurant de chef een recept van Allerhande overhandigt en vertelt hoe hij het moet bereiden. Ieder zijn vak: jij zorgt voor de tekst en de uitgeverij zorgt voor de redactie en de vormgeving. Als je een kant-en-klaar boek inlevert, zeg je eigenlijk tegen de uitgever dat hij er met zijn tengels af moet blijven. De oplossing: stuur gewoon een manuscript met kale tekst. Meer heeft een uitgever niet nodig. 

Wil je aandacht voor je boek? Schrijf een opiniestuk

Heb je een non-fictieboek geschreven en wil je aandacht voor je boodschap? Schrijf eens een opiniestuk. Het is niet makkelijk om gepubliceerd te worden, maar als het lukt ben je verzekerd van lezers. 

Shutterstock | fotografiekb

Als auteur van een non-fictieboek kun je natuurlijk een bericht plaatsen op sociale media als je een boodschap hebt. Met een beetje (veel) mazzel wordt zo’n tekst best goed gelezen. Maar er is nog een medium waar je je verhaal kwijt kunt, en dat veel lezers garandeert: de krant. Een dagblad als De Volkskrant heeft op een gemiddelde dag bijna zeshonderdduizend lezers. Die zullen echt niet allemaal de opiniepagina’s lezen, maar al doet slechts een klein deel dat, dan nog gaat het om tienduizenden mensen die jouw verhaal lezen.

En dan is er nog een tweede lezerspubliek dat je met een ingezonden brief of een uitgebreider opiniestuk bereikt: andere journalisten. Journalisten houden elkaar scherp in de gaten, altijd op zoek naar nieuws. De belangrijkste reden voor journalisten om de opiniepagina’s uit te pluizen is omdat ze daar nieuwe bronnen kunnen vinden: mensen met originele meningen en ervaringen. 

Kortom: het schrijven van een opiniestuk, kort of lang, is de moeite waard. Maar hoe vergroot je de kans dat je tekst wordt geplaatst?

Triviant

Je overtuigt de opinieredactie op dezelfde manier als een uitgeverij: door iets nieuws te vertellen en dat op een aantrekkelijke manier te doen. Bedenk daarbij dat de lat hoog ligt, niet alleen bij de lezers van de krant, maar zeker ook bij de redacteuren van de opinieredactie. Die werken daar niet alleen omdat ze thuis zijn op elk denkbaar terrein, van economie en politiek tot cultuur en wetenschap. Ook volgen ze het nieuws op de voet; het zijn van die types die elk potje Triviant winnen.

Ze zijn dus kritisch, maar tegelijkertijd hebben ze ook een praktisch probleem: ze moeten elke dag een pagina vullen. 

Nieuwe inzichten

Verras ze daarom met inzichten bij de actualiteit die over het hoofd zijn gezien, of met volstrekt nieuwe inzichten die juist onvoldoende aandacht krijgen in de media. Denk bijvoorbeeld aan een onverwachte verklaring voor een ontwikkeling, een onderbelicht gevolg van nieuw beleid, een hardnekkige misvatting die moet worden rechtgezet of een persoonlijke ervaring die een ander licht werpt op een maatschappelijk probleem. Bedenk dat je je mening goed moet onderbouwen. Roepen dat iedereen het verkeerd ziet, zal de redactie noch de lezers verrassen. Waarom iedereen het verkeerd ziet, kan daarentegen wel interessant zijn.

Helder, hoogstpersoonlijk en humor

Zelfs als je boodschap volstrekt uniek is, heb je de handicap dat je op een willekeurige dag concurreert met tientallen, zo niet honderden andere unieke boodschappen van andere schrijvers. Dan helpt het als je tekst aantrekkelijk is geschreven. Opiniestukken van onze auteurs die werden geplaatst, waren zonder uitzondering geschreven met wat ik de drie H’s noem: helder, hoogstpersoonlijk en humor. 

Elke tekst zou helder moeten zijn, maar zeker voor een artikel dat door een breed publiek wordt gelezen, is het extra belangrijk dat je verhaal begrijpelijk is. Het helpt ook als je tekst persoonlijk is, want daarmee geef je je mening een gezicht. Laat zien waarom juist jij dit onderwerp belangrijk vindt, welke ervaring je ermee hebt en hoe je naar de kwestie kijkt. En ook humor is belangrijk, want niemand houdt van drammers. Met humor relativeer je je eigen betoog en wek je de indruk dat je niet koste wat kost je gelijk wilt halen, maar met enige afstand naar de discussie kunt kijken. Daardoor kom je al snel over als iemand die boven de materie staat. 

Stop niet alles in je boek, bewaar wat voor een download

Met downloads bij je non-fictieboek verveel je de meeste lezers niet met onbelangrijke details en beloon je de lezer die meer wil weten.

Wedden dat de meeste mensen een smartphone in hun hand hebben als ze jouw boek lezen? Die mobiele telefoon kan een afleiding zijn die hen weglokt van jouw boek, maar het is ook een kans om je lezers extra informatie te bieden. Door je lezers downloads aan te bieden, kun je ze een plezier doen met waardevolle content en hen tegelijkertijd aan je binden. 

Ik stimuleer onze auteurs al jarenlang om downloads aan te bieden en sommigen zijn erin geslaagd om zo een groot netwerk van lezers aan zich te binden. Alleen de meest serieuze lezers gaan namelijk online actief op zoek naar jouw informatie, en juist die lezers zijn vaak bereid om zich ook in te schrijven voor een nieuwsbrief of zelfs voor een training. 

Downloads zijn voor de details

Veel auteurs zijn smoorverliefd op het verhaal dat ze vertellen. Ze kunnen niet stoppen met uit te weiden over wat voor hen het belangrijkste onderwerp van de wereld is. Zeker als ze eenmaal aan het schrijven zijn, gaan alle remmen los. Lezers zijn natuurlijk ook geïnteresseerd in dat onderwerp, anders hadden ze het boek niet gekocht, maar meestal niet zo fanatiek als de schrijver. Als je bijvoorbeeld een boek schrijft over het dierenleed dat het ‘sportvissen’ veroorzaakt, is het ook interessant om de verschillende soorten vistechnieken te beschrijven die professionele vissers gebruiken. Maar die beschrijvingen zijn waarschijnlijk alleen interessant voor een kleine elite van lezers. Die informatie kun je daarom beter in een download stoppen. 

Denk voor downloads aan tabellen, infographics, voorbeeldberekeningen, adressen, software-instructies, links, interviews, cases, stappenplannen, quizzen, invulformulieren enzovoort. 

Een aparte categorie informatie die alleen interessant is voor een beperkt publiek, is de gebruikelijke naslaginformatie in de bijlage van je boek: begrippenlijsten, literatuurlijsten of bronnenlijsten. Deze informatie wordt zelden gelezen en kun je dus prima online aanbieden. 

Een download is ook interessant omdat je deze altijd kunt actualiseren. Een boek kan pas in een volgende druk worden aangepast – als er al een volgende druk komt. Een download bied je de mogelijkheid om je lezer altijd verse informatie aan te bieden.

Hoe bied je de download aan?

Er zijn drie gangbare manieren om lezers in het boek te verwijzen naar je downloads. De eerste is met een algemene omschrijving van de plek waar lezers álle downloads kunnen vinden. Bijvoorbeeld: haystack.nl/downloads. De tweede is met een link per download. Bijvoorbeeld: haystack.nl/bronnenlijst. De derde is met een QR-code voor een of meerdere downloads, die vormgevers tegenwoordig moeiteloos met hun opmaakprogramma kunnen maken. 

Twee tips om de kans te vergroten dat mensen naar je website gaan: verwijs naar de download op de plek in het boek waar deze relevant is. Verwijs dus niet alleen naar alle downloads in de inleiding of in het nawoord. Daarnaast: probeer de lezer te lokken met een aantrekkelijke omschrijving. Schrijf niet: ‘Download hier het volledige stappenplan’, maar ‘Download hier het volledige stappenplan waarmee je een succes maakt van elk sollicitatiegesprek’. 

Laat je lezer niet ontsnappen

Als lezers eenmaal zijn aangekomen op je website, kun je ze de bestanden direct laten downloaden, maar je kunt ze ook vragen om eerst contactgegevens achter te laten of zich in te schrijven voor een nieuwsbrief. Dat werpt natuurlijk een drempel op en beperkt het aantal belangstellenden, maar het is mijn ervaring dat opvallend veel mensen dit toch doen – als de informatie maar waardevol genoeg is.

Let op: stel je lezers niet teleur als je ze belooft in de toekomst meer informatie te sturen. Stuur ze updates van downloads, verzend elke week een nieuwsbrief of stuur actuele informatie als zich ontwikkelingen in jouw vakgebied voordoen. Zo worden lezers volgers. 

Wat maakt dit boek geweldig? Het Monsterschip

Wat maakt dit boek geweldig? #2 – Het monsterschip

Er zijn non-fictieboeken die je nooit vergeet. Wat hebben de auteurs gedaan waardoor je blijft lezen, alles begrijpt en niets vergeet? En wat kunnen wij gewone stervelingen daarvan leren? In aflevering 2: Het monsterschip van historicus Luc Panhuysen.

Als je geen boek schrijft over drugs, seks of rock ’n roll, dan heb je een probleem als auteur. Je wilt een serieus onderwerp serieus beschrijven, maar je wilt ook dat de lezer wakker blijft; hoe pak je dat aan? Wie geen saai boek wil schrijven, kan te rade gaan bij historicus Luc van Panhuysen, bijvoorbeeld in zijn boek Het monsterschip. Van Panhuysen maakt met dit boek (opnieuw) korte metten met het vooroordeel dat geschiedenis saai zou moeten zijn. Dat doet hij niet door het verhaal op te leuken met romantische verwikkelingen of het opblazen van persoonlijke conflicten. Nee, hij doet het subtiel, zo subtiel dat je amper doorhebt dat hij je aan het vermaken is. 

Het boek gaat over admiraal Maarten Tromp en de aanloop naar de Slag bij Duins in 1639. Met een kleine en zwakke vloot slaagde Tromp erin een grote Spaanse armada te verslaan. Dat deed hij door van de afzonderlijke schepen en de eigenzinnige kapiteins één sterke gevechtseenheid te maken, een ‘monsterschip’

Het verhaal heeft natuurlijk al veel aantrekkelijke elementen. Zo is er de hoofdpersoon Tromp. Een ambitieuze kapitein die hoge eisen stelde aan zijn ondergeschikten, maar ook een geliefde man omdat hij bescheiden en toegankelijk was. En dan is er strijd, en niet alleen tussen de Nederlanders en de Spanjaarden, er is ook strijd tussen Tromp en de machthebbers aan de wal. Ten slotte zijn er anekdotes en smeuiige details over het zware en ruige zeeleven. Met andere woorden: de auteur moest een geschiedenisverhaal vertellen, maar hij begon niet met lege handen. 

De Hollywoodtruc

Een ander zou er moeiteloos in slagen om er toch een saai lesboek van te maken, maar Van Panhuysen schrijft een boek dat je niet kunt wegleggen. Hij gebruikt daarvoor allerlei schrijftechnieken, maar de techniek waarmee hij het meeste effect sorteert, is wat ik de Hollywoodtruc noem. Neem een willekeurig detail uit het boek, waarin Tromp de politieke hoofdstad van de Republiek bezoekt om verslag te doen van zijn vorderingen aan stadhouder Frederik Hendrik. Iemand met minder talent zou schrijven: ‘Op 25 maart bezocht Tromp Den Haag om verslag te doen van zijn vorderingen. Tromp vertelde daar dat hij ontevreden was omdat…’ Van Panhuysen zwaait met zijn magische pen en brengt de gebeurtenis tot leven door er een filmische scene van te maken: ‘Het was 25 maart, Tromp zat weer in de Hofstad. De zon stond al laag boven de daken van het Binnenhof toen hij zijn hoed afnam voor een begroeting van Frederik Hendrik en Zijne Hoogheid een overzicht gaf van de vorderingen…’ Uit deze scene kun je drie geniale elementen destilleren. 

De eerste truc is het toevoegen van actie. Van Panhuysen laat Tromp naar de ‘Hofstad’ reizen om de stadhouder te ontmoeten: je ziet hem plaatsnemen en praten. De tweede truc is het zichtbaar maken van de scene door het toevoegen van details, zoals het beschrijven van de hoed die Tromp afnam en dat het gesprek aan het einde van de dag plaatsvond. Zoals architect Ludwig Mies van der Rohe graag zei: ‘God is in the detail’. De derde truc is het toevoegen van emotie, in dit geval met het woord ‘weer’. Hiermee geeft Van Panhuysen subtiel weer dat Tromp helemaal geen zin had in het bezoek. 

Wat hierbij zo knap is, en wat Van Panhuysen consequent doet in zijn boek, is dat hij de Hollywoodtruc toepast zonder fictie toe te voegen. Voor zover ik heb kunnen beoordelen, staat er niets in het boek dat de auteur uit zijn duim heeft gezogen. Hij kan alles onderbouwen, en dat doet hij ook in de tekst door regelmatig naar bronnen te verwijzen. Gebeurtenissen en details komen bijvoorbeeld uit logboeken of verslagen van aanwezigen. Slechts een enkele keer gunt Van Panhuysen zichzelf een creatief uitstapje, bijvoorbeeld als hij schrijft over het moment dat de Spaanse armada er ongezien in is geslaagd om Duinkerken te bereiken: ‘Tromp moet inwendig hebben gevloekt.’ Dat is ongeveer zo bont als de historicus het durft te maken.

Kampvuur

Van Panhuysen is een kundig schrijver, wat ook geen wonder is als je weet dat hij zijn carrière begon als journalist bij het Parool en de Groene Amsterdammer. Zelfs als je geen talent zou hebben, leer je in de journalistiek goed schrijven: je moet alles onderzoeken en je leest dus aan de lopende band werk van andere schrijvers; je krijgt veel schrijfervaring omdat je continu artikelen moet publiceren en zowel lezers als collega’s kijken op je vingers, waardoor je al vlug geneigd bent om je stinkende best te doen – ik spreek hier uit ervaring. De ervaring van Van Panhuysen lees je in zijn boeken terug in het gemak waarmee hij het verhaal vertelt. Ik heb dat laatste werkwoord bewust gekozen, want Van Panhuysen doceert niet, hij vertelt. 

Het enthousiasme waarmee Van Panhuysen zijn verhaal vertelt, komt uit zijn tenen, want de maritieme wereld boeit hem al van kindsafaan. In een interview met zijn uitgeverij Atlas Contact vertelde hij hoe hij al sinds zijn elfde gefascineerd was door Tromp. Toen hij zich jaren later in de zeeheld ging verdiepen voor het schrijven van zijn boek besloot hij zelfs om een paar weken te gaan zeilen met de klipper Stad Amsterdam, een 76 meter lange stalen driemaster. Een zeeslag maakt hij in die weken niet mee, maar in de inleiding van het boek beschrijft hij nederig zijn ervaringen als bemanningslid, waaronder een ijzingwekkende klimpartij naar het kraaiennest. ‘Beter dan ooit begrijp ik waarop Maarten Tromp doelde toen hij zei dat de Nederlanders meer ‘zeemanschap’ hadden dan de Spanjaarden en de Engelsen.’ Van Panhuysen leefde zich letterlijk in in de wereld van Tromp en zijn bemanningsleden, en dat ervaar je als je Het monsterschip leest. Je ziet hem zo op de voorplecht zitten, waar hij een ademloos publiek vertelt hoe de schepen van Tromp de armada naderen en de kogels hen om de oren vliegen. 

Bloedserieus

Van Panhuysen bewijst met Het monsterschip dat je een goed verhaal niet hoeft op te leuken om er een aantrekkelijk boek van te maken. Hij doet eigenlijk het tegenovergestelde. Hij neemt de historische werkelijkheid bloedserieus, zoekt tot in detail uit hoe het eraan toeging en gebruikt vervolgens alle gereedschap van een goede verteller om die werkelijkheid tot leven te brengen.