Tag: lezen

Hongerige AI-tools lusten je boek rauw

Geschreven door Geerhard Bolte op 1 juli 2026. Gepost in Blogs, Promotie, Verkoop.

Mag Big Tech jouw boeken scannen, gebruiken voor het trainen van AI-tools en jouw kennis verkopen? Natuurlijk mag dat niet. Maar het gebeurt toch.

AI-bedrijven als Anthropic en Meta hebben stiekem op grote schaal boeken gekocht, gescand en gebruikt voor het trainen van hun AI-tools. De boeken worden vernietigd, en de kennis eruit wordt schaamteloos aangeboden aan de abonnees van hun tools. In januari van dit jaar meldde The Washington Post op basis van openbare processtukken dat Anthropic al sinds 2024 in het geheim boeken opkoopt bij tweedehands boekhandels en bibliotheken. ‘Met Project Panama willen we alle boeken ter wereld destructief scannen en we willen niet dat bekend wordt dat we hieraan werken’, citeerde de krant uit een intern bedrijfsdocument. BNR meldde eind juni dat ook Nederlandse antiquariaten bestellingen ontvangen van Big Tech.

De eerste berichtgeving legde de nadruk op tweedehandsleveranciers zoals Better World Books en World of Books. Later bleek uit de processtukken dat Anthropic ook nieuwe boeken had betrokken via reguliere groothandels, waaronder Ingram en Baker & Taylor.

Heb je een boek geschreven? Zo ja, dan is er een (kleine) kans dat ook jouw boek is ingeslikt en uitgespuugd door Big Tech. Het mag niet, want daarmee wordt jouw auteursrecht geschonden, maar er is weinig dat je ertegen kunt doen. Meerdere uitgeverijen (zoals Macmillan, Hachette Book Group en Elsevier) en auteurs (zoals John Grisham, Jonathan Franzen en David Baldacci) hebben rechtszaken aangespannen. Er zijn al schikkingen getroffen met auteurs, maar duidelijke uitspraken zijn er nog niet geweest.

Het illegale gebruik van boeken en andere content is schandalig, maar tegelijkertijd profiteren we allemaal van de voordelen van tools als ChatGPT en Claude. Hoe kan dit probleem worden opgelost?

Niet blij

Als uitgeverij sluiten wij een eenvoudige deal met auteurs. Wij krijgen gedurende de loop van een overeenkomst het ‘licentierecht’ om een manuscript in de vorm van een boek, een e-book of een audioboek te verkopen. In ruil daarvoor ontvangt de auteur een royalty op basis van het verkochte aantal exemplaren. Ik denk dat auteurs niet blij zouden zijn als wij plotseling een website zouden maken waarin iedereen alles over de inhoud van deze boeken zou mogen vragen, zonder hen een vergoeding te betalen. Toch is dit wat de bedrijven achter de AI-tools doen.

In Nederland is al een oplossing voor hergebruik van boeken. Bepaalde vormen van gebruik van auteursrechtelijk beschermde werken mogen plaatsvinden zonder dat voor iedere kopie afzonderlijk toestemming moet worden gevraagd. Denk aan fotokopieën in het onderwijs, bibliotheken of bedrijven. Daar staat tegenover dat gebruikers daarvoor een wettelijke vergoeding betalen, die via organisaties als Lira en Reprorecht bij auteurs, vertalers en illustratoren terechtkomt.

Het zou de techbedrijven sieren als ze auteurs op een vergelijkbare manier zouden vergoeden. De praktische realisatie daarvan lijkt op het eerste gezicht een vrij onmogelijke opgave, maar in de muziek is dit niettemin al jaren geleden grootschalig gerealiseerd. Bij bedrijven als Spotify, Apple Music en YouTube zijn er directe deals met labels en uitgevers, plus collectieve regelingen voor auteursrechten (met partijen als Buma/Stemra). Dat systeem is heel ingewikkeld en allesbehalve perfect, maar het uitgangspunt is helder: gebruik van muziek is niet gratis; er moet worden gelicentieerd en afgerekend.

Erg optimistisch over de kansen van auteurs om gelijk te krijgen, ben ik niet. De boekenwereld telt anders dan de muziekwereld veel minder helden die de publieke opinie positief kunnen beïnvloeden en er gaat veel minder geld in om, waardoor het moeilijker is voor auteurs en uitgevers om de strijd aan te gaan met de grote techbedrijven.

Niettemin, voor iedereen die aan de haal wil gaan met de boeken van onze auteurs: doe het niet. Zoals je op de colofonpagina van onze boeken kunt lezen, verbieden we het ongevraagd gebruik expliciet: ‘All rights are reserved, including those for text and data mining, AI training and similar technologies.’ Doe je het toch, dan krijg je met mij te maken. Ik heb de witte band in judo, het is maar dat je het weet.

Illustratie: boeksculptuur van Jodi Harvey-Brown

Maak je boek interactief

Geschreven door Geerhard Bolte op 1 juli 2026. Gepost in Blogs, Idee, Promotie, Verkoop.

Met de content uit je boek kun je veel meer doen dan je denkt. In een handomdraai kun je er allerlei interactieve varianten van maken waardoor je de relatie met je doelgroep versterkt en jezelf nog beter op de kaart zet.

Het is geweldig dat je een boek hebt geschreven. Je hebt er maandenlang aan gewerkt en er al je kennis en ervaring in gestopt. Maar is het niet zonde dat je al die content verder niet gebruikt? Zet jezelf nog beter op de kaart door die content te recyclen, bij voorkeur op een manier die lezers en potentiële lezers (nog beter) betrekt bij de boodschap van je boek. Ik heb 18 interactieve varianten op een rij gezet, waarvan er meerdere succesvol door onze auteurs zijn toegepast. Welke passen bij jouw boek?

Online test

Maak een online test waarmee lezers hun eigen situatie kunnen analyseren. Er is veel gratis software waarmee je dit kunt doen. Laat lezers een reeks vragen beantwoorden, waardoor vervolgens automatisch een persoonlijk profiel, een score of een adviesrapport wordt gegenereerd. Aan een boek over slaap kun je bijvoorbeeld een online test toevoegen waarmee lezers ontdekken welk type slaper ze zijn.

30-dagen challenge

Bedenk een challenge die lezers dagelijks activeert. Mail gedurende dertig dagen opdrachten, video’s of tips die aansluiten op de inhoud van je boek. Bij een boek over de Romeinen kun je bijvoorbeeld dertig dagen lang opdrachten sturen waarmee lezers hun dagelijkse leven kunnen vergelijken met dat van een Romein. Op dag 1 ontvangen ze een recept, op dag 2 kledingadvies.

AI-coach

Maak een chatbot die is getraind op de inhoud van je boek. Lezers kunnen dan vragen stellen en krijgen antwoorden die passen bij jouw methode of visie. Bij een tuinboek kunnen lezers bijvoorbeeld foto’s van planten uploaden en advies krijgen volgens de aanpak uit je boek.

Persoonlijk actieplan

Maak een online hulpmiddel dat op basis van enkele antwoorden automatisch een persoonlijk stappenplan opstelt. Een boek over duurzamer leven kan bijvoorbeeld een actieplan genereren op basis van woningtype, gezinssamenstelling en reisgedrag.

Kaartenset

Laat een kaartenset printen waarmee lezers jouw ideeën actief kunnen toepassen. Bij een psychologieboek kun je bijvoorbeeld kaarten laten maken die vragen bevatten die leiden tot diepere gesprekken aan de keukentafel.

Kennisquiz

Maak een quiz waarmee lezers zichzelf kunnen testen. Dat maakt de inhoud speelser en persoonlijker. Als auteur van een kunstboek kun je bijvoorbeeld de vraag stellen: ‘Welke kunstverzamelaar schuilt er in jou?’

Werkboek met opdrachten

Ontwikkel een aanvullend werkboek waarin lezers opdrachten, reflecties en actiepunten kunnen uitwerken. Een boek over familiegeschiedenis kan lezers stap voor stap helpen hun eigen stamboom in kaart te brengen.

Interactieve kaart

Maak een digitale kaart waarop locaties uit je boek zichtbaar zijn. Bij een reisboek kunnen lezers zo de volledige route verkennen en aanvullende informatie per locatie bekijken.

Delen ervaringen

Nodig lezers uit om hun eigen situatie of dilemma in te sturen. Een opvoedboek kan ouders bijvoorbeeld uitnodigen om hun lastigste opvoeddilemma in te sturen. Deze situaties en eventuele oplossingen zou je (anoniem) kunnen beschrijven in blogs.

Lezerswedstrijd

Organiseer een wedstrijd waarbij lezers jouw ideeën in de praktijk brengen. Bij een natuurboek kun je bijvoorbeeld een wedstrijd organiseren voor de mooiste insectenfoto.

Online minicursus

Bied een reeks videolessen aan waarmee lezers dieper in de stof kunnen duiken. Als auteur van een sterrenkundeboek kun je bijvoorbeeld videolessen aanbieden waarin je uitlegt hoe je sterrenbeelden herkent.

Rekentool

Maak een online hulpmiddel waarmee lezers direct berekeningen kunnen uitvoeren die aansluiten op de inhoud van je boek. De lezer van een boek over financiële onafhankelijkheid zou bijvoorbeeld kunnen berekenen hoeveel eerder hij kan stoppen met werken.

Jaarlijkse bijeenkomst

Organiseer een terugkerende bijeenkomst voor lezers van je boek. Een boek over stamboomonderzoek kan bijvoorbeeld leiden tot een jaarlijkse familiekundige ontmoetingsdag waar jij een presentatie geeft.

Buddyprogramma

Koppel lezers aan elkaar zodat zij samen aan de slag kunnen met de inhoud van je boek. Bij een boek over afvallen kunnen deelnemers elkaar motiveren en aanspreken op hun doelen.

Digitale bibliotheek met aanvullingen

Blijf nieuwe inhoud toevoegen nadat het boek is verschenen. Bij een kunstboek kun je bijvoorbeeld voortdurend nieuwe kunstwerken en analyses toevoegen aan een online omgeving.

Speurtocht

Koppel je boek aan een fysieke of digitale ontdekkingstocht. Als auteur van een boek over lokale geschiedenis kun je lezers bijvoorbeeld opdrachten laten uitvoeren op historische locaties.

Masterclass

Ontwikkel een uitgebreide training die voortbouwt op de inhoud van je boek. Een boek over onderhandelen kun je bijvoorbeeld aanvullen met een praktijkgerichte trainingsdag.

Live online groepssessie met de auteur

Organiseer online bijeenkomsten waarin lezers jou vragen kunnen stellen en ervaringen kunnen uitwisselen. Laat ondernemers bijvoorbeeld vragen over groei voorleggen.

Wat auteurs kunnen leren van podcastmiljonairs

Geschreven door Geerhard Bolte op 4 juni 2026. Gepost in Blogs, Schrijven.

Sommige auteurs schrijven alsof ze een belastingformulier invullen. Wat kun je leren van je kletsende podcastcollega’s?

Ik luister regelmatig naar podcasts waarin hosts en hun gasten met elkaar in gesprek gaan. Ze vallen elkaar in de rede, maken omwegen, herhalen zichzelf, vertellen anekdotes die nauwelijks relevant zijn en dwalen regelmatig af naar onderwerpen die niets met het gesprek te maken hebben. Toch blijf ik maar luisteren, net als duizenden anderen. Dat is opmerkelijk, want als je de podcast als manuscript zou inleveren bij een uitgever zou het oordeel waarschijnlijk niet mals zijn.

Stel je voor dat een auteur bij mij binnenloopt met een manuscript onder zijn arm en zegt: ‘Geerhard, ik heb het niet zo nauw genomen met de structuur. Ik dwaal regelmatig af. Sommige hoofdstukken lijken op elkaar. En andere hoofdstukken heb ik gevuld met verhalen over mezelf, mijn vrienden en wat grappige dingen die ik onderweg heb meegemaakt.’ Ik zou waarschijnlijk beleefd glimlachen terwijl ik bedenk hoe ik die auteur snel de deur uit kan werken. Toch verdienen sommige podcasters miljoenen met precies deze formule. Dat roept een interessante vraag op: wat begrijpen succesvolle podcasters van communicatie dat veel auteurs niet begrijpen?

Voordat je denkt dat dit een pleidooi wordt om boeken te vervangen door podcasts: geen zorgen. Ik ben uitgever, geen podcaster. Ik geloof nog steeds dat een goed boek een van de aantrekkelijkste manieren is om ideeën over te brengen. En in mijn ogen heeft een podcast ook nadelen. Wie een podcast van een half uur heeft beluisterd, heeft vaak een

prettig gevoel overgehouden aan die ervaring, maar kan zich een week later nog maar weinig van de inhoud herinneren. De gemiddelde podcast hoort in de vitrine van een snackbar thuis. Hij is lekker, gemakkelijk te consumeren en je hebt al snel zin in de volgende, maar hij is niet zelden ongezond. Toch moet ik bekennen dat ik soms jaloers ben op podcasters. Wat doen zij beter dan hun schrijvende collega’s?

Persoonlijk

Het eerste antwoord lijkt voor de hand te liggen: podcasts zijn persoonlijk. Dat klinkt triviaal, maar volgens mij wordt het belang daarvan onderschat. De meeste non-fictieboeken worden geschreven alsof de auteur niet bestaat. Je krijgt hoofdstukken over gezondheid, leiderschap of beleggen, maar na tweehonderd pagina’s weet je nog steeds niets over de persoon die deze ideeën heeft opgeschreven. De auteur heeft zichzelf zorgvuldig uit zijn eigen boek verwijderd.

Stel je voor dat een collega je urenlang uitlegt hoe je moet sporten, leidinggeven of verkopen, maar hij deelt geen enkele anekdote en ook niets over zijn fouten of successen. Je zou hem waarschijnlijk een beetje vreemd vinden. Toch is dat precies hoe veel non-fictieboeken zijn geschreven.

Podcasters doen het tegenovergestelde. Ze delen onevenredig veel over hun ervaringen en persoonlijke voorkeuren. Als luisteraars leer je vaak verrassend veel over hun leven. Je maakt kennis met hun eigenaardigheden, hun zwakke punten, hun politieke voorkeuren, hun mislukkingen en hun obsessies. Ik weet dat Maarten van Rossem een hekel heeft aan kamperen, dat Rob de Wijk van Boekestijn en De Wijk graag in zijn huis in Frankrijk verblijft en waar Max, Hugo en Leon van De Grote Podcastlas zelf op vakantie gaan. Persoonlijke ervaringen zijn geen bijzaak, maar een belangrijk onderdeel van het succes. Mensen luisteren niet alleen naar ideeën; ze luisteren ook en bovenal naar mensen.

Entertainment

De tweede les heeft te maken met entertainment, een woord waar veel auteurs een lichte allergie voor lijken te hebben. Zodra je suggereert dat een boek vermakelijk moet zijn, ontstaat al snel de indruk dat je oppervlakkigheid bepleit. Alsof een schrijver moet kiezen tussen inhoud en amusement. Dat is natuurlijk onzin.

Neem een willekeurige documentaire van David Attenborough. Stel je voor dat hij een uur lang droog zou opsommen hoe dieren zich voortplanten, jagen en migreren. De informatie zou grotendeels hetzelfde blijven, maar niemand zou blijven kijken. Attenborough begrijpt dat mensen niet alleen nieuwsgierig zijn naar feiten, maar ook naar verhalen. Daarom volgt hij een pinguïn die zijn ei probeert te beschermen, een leeuw die op jacht gaat of een walvis die haar jong verdedigt. Het verhaal trekt je naar binnen, waarna de informatie vanzelf volgt.

Veel podcasters begrijpen dat instinctief. Stel dat een podcaster een uitzending wil maken over leiderschap. Dan begint hij niet met een definitie van leiderschap. Hij opent met een medewerker die ontslag nam, een ruzie in de directiekamer of een beslissing die miljoenen euro’s kostte. Pas daarna volgt de analyse. Veel auteurs doen precies het tegenovergestelde. Zij openen hun boek alsof ze een belastingformulier aan het invullen zijn, en beginnen met een model, een definitie of een theoretisch kader en hopen dat de lezer geïnteresseerd genoeg is om door te lezen tot de eerste echte gebeurtenis zich aandient.

Aandacht verdienen

Een derde les is misschien nog wel belangrijker. Podcastmakers lijken beter te begrijpen dat aandacht verdiend moet worden. Een auteur denkt vaak: ik heb iets belangrijks te vertellen, dus de lezer moet luisteren. Een podcaster denkt eerder: hoe kan ik de luisteraar overhalen om vandaag een uur van zijn leven aan mij te besteden?

Het verschil in inzicht lijkt klein, maar het heeft grote gevolgen. De tweede vraag dwingt je om voortdurend rekening te houden met je publiek. Ben ik nog interessant? Ben ik te lang van stof? Is dit voorbeeld sterk genoeg? Is deze zijweg de moeite waard?

Veel auteurs houden weinig rekening met hun lezers. Ze schrijven vanuit hun expertise, terwijl podcasters meestal vertrekken vanuit de wensen van hun publiek.

Het ironische is dat veel auteurs met hun focus op inhoud bereiken wat ze wilden voorkomen. Ze beschermen hun inhoud tegen oppervlakkigheid, maar verliezen onderweg hun lezer. Helaas leert een lezer die afhaakt uiteindelijk niets, hoe briljant de inhoud ook is.

Misschien verklaart het verschil in aanpak waarom sommige podcasters miljoenen verdienen terwijl veel auteurs moeite hebben om hun boeken te verkopen. Niet omdat de podcaster slimmer is. Niet omdat hij meer kennis heeft. En zeker niet omdat het medium superieur is. Volgens mij begrijpen succesvolle podcasters simpelweg beter dat kennisoverdracht uiteindelijk mensenwerk is. Wij leren niet alleen van ideeën. Wij leren van mensen die die ideeën tot leven brengen.

Still uit de film Hamnet bij een blog over de voordelen van lezen en kijken

Kijk je vanavond Netflix of lees je een boek?

Geschreven door Geerhard Bolte op 19 maart 2026. Gepost in Blogs, Schrijven.

Ik ben gisteren naar de film Hamnet geweest. Mevrouw B. en ik waren toe aan een avond uit en in de bioscoop vlakbij mijn huis draaide de film waarvan de hoofdrolspeelster net een Oscar had gewonnen. Ik heb geen spijt: het is een indrukwekkende film. Maar ik had gisteren natuurlijk ook het boek kunnen lezen waarop de film is gebaseerd. Voor 5,49 euro had ik het gelijknamige vijfsterrenboek van Maggie O’Farrell kunnen downloaden. Dat is nog niet de helft van een bioscoopkaartje en bovendien had ik dan niet één, maar makkelijk drie of vier avonden leesplezier gehad van het verhaal. Heb ik de juiste keuze gemaakt? En maak jij vanavond de juiste keuze? Kijk je naar Netflix of lees je een boek?

Big Mac of volkorenboterham

Ik heb in de loop van de jaren veel wetenschappelijk onderzoek voorbij zien komen en de resultaten waren zelden tot nooit positief – als je van boeken houdt. Wat je criteria ook zijn, bij herhaling blijkt helaas dat lezen weinig voordelen heeft ten opzichte van kijken. Als je meer wilt weten over vrouwenhaat kun je Men Who Hate Women van de Britse journalist Laura Bates lezen, maar je kunt ook op Netflix kijken naar Inside the Manosphere van documentairemaker Louis Theroux.

Lezen heeft eigenlijk maar één aantoonbaar voordeel: meer dan kijken vergroot lezen je woordenschat en gevoel voor taal.

Ja maar, zullen jij-bakkers zeggen: een film als Hamnet bevat toch ook taal? Zeker, maar die taal is vluchtiger en minder dwingend. Een film voert je mee: je begrijpt zonder dat je hoeft te formuleren, je voelt zonder dat je hoeft te expliciteren. Precies daarin schuilt de beperking. Je wordt er lui van. Een kijker is een consument. Een lezer is een producent.

Als het doel louter vermaak is, dan wint een film het van het boek, zoals een Big Mac het ook wint van een volkorenboterham met kaas. Maar als het doel is om slimmer te worden, dan wint het boek het van de film omdat taal essentieel is voor menselijke intelligentie.

De grenzen van je taal

Denken kan niet zonder taal. Redeneren, verbanden leggen en argumenten wegen zijn geen vage, intuïtieve processen, maar talige handelingen: je benoemt, onderscheidt, ordent en concludeert. Dat doe je als je schrijft en dat doe je als je leest. Je herkauwt begrippen tot je ze begrijpt, je weegt aannames tot je weet wat ze waard zijn en je bouwt redeneringen tot ze recht overeind staan zonder om te vallen na een zuchtje kritiek.

Filosoof Ludwig Wittgenstein waarschuwde dat de grenzen van je taal ook de grenzen van je wereld zijn: wat je niet onder woorden kunt brengen, kun je ook niet onderzoeken of bekritiseren. Door veel te lezen, word je slimmer. ’s Avonds lees je een roman van Jonathan Franzen en ’s ochtends tijdens het ochtendoverleg is het makkelijker om de drogredenen van je nieuwe baas te herkennen en argumenten te formuleren waarom alles anders moet.

Dus, wat zal ik vanavond eens doen: zal ik het nieuwe boek van Rob van Essen lezen of op Netflix naar die Spaanse serie kijken? Ik denk toch dat het die serie wordt, ik heb vandaag per slot van rekening al een blog geschreven.