Zijn de mensen in de voorbeelden in jouw boek allemaal man, blank, succesvol en vol zelfvertrouwen? Misschien is het tijd voor voorbeelden die iets meer op de werkelijkheid lijken.
Sommige non-fictieboeken zijn even levendig als een vitrine vol opgeprikte vlinders. Je leert misschien veel over het determineren van soorten door dode vlinders te bestuderen, maar er gaat niets boven het observeren van levende vlinders in de natuur. Slimme auteurs stoppen daarom voorbeelden in hun boek. Niet alleen theorie, maar ook praktijk. Wie schrijft over oorlogsstrategieën stopt veldslagen in zijn boek. Wie schrijft over leiderschap stopt blunders en successen van echte bazen in zijn boek. Soms kiezen auteurs ongeloofwaardige voorbeelden. Ze zijn ongeloofwaardig omdat de mensen die jij en ik elke dag ontmoeten er niet in voorkomen.
Mannen in boeken heten Willem en vrouwen heten Carla, zelden Andrzej of Ayşe. De leidinggevenden in managementboeken zijn veelal mannen. Kinderen worden meestal opgevoed door een papa en een mama. De ceo’s in boeken over strategie zijn altijd succesvol en twijfelen nooit.
Mijn ergernis heeft dus niet alleen te maken met het kiezen van voorbeelden van mensen met een oerhollandse afkomst. Ik heb ook moeite met de stereotype rollen die auteurs aan de mensen in hun voorbeelden geven. De ondernemer is altijd daadkrachtig, de vrouw is altijd zorgzaam en de oudere werknemer heeft altijd moeite met technologie.
Hoe kun je zorgen voor inclusiviteit, om zo de complexe werkelijkheid recht te doen en de kans te vergroten dat lezers zich herkennen in de voorbeelden die je gebruikt?
Fata morgana
Het Global Media Monitoring Project meet sinds 1995 elke vijf jaar de genderverdeling in nieuwsmedia. Het laat zien dat vrouwen structureel ondervertegenwoordigd zijn als expert en deskundige. Ze komen vaker voor als ‘gewone burger’, ooggetuige of slachtoffer, mannen vaker als professional of autoriteit. Ook elders wordt een vertekend beeld van de werkelijkheid geschetst: in de Tweede Kamer, in de kantine van de voetbalclub, aan de bestuurstafel van ondernemingen en op verjaardagsfeestjes. Het vertekende beeld van de werkelijkheid is dan ook geen fata morgana van auteurs van non-fictieboeken, het is geworteld in onze maatschappij. Het is dan ook best moeilijk om de illusie van slimme, rijke, succesvolle, autochtone, daadkrachtige mannen los te laten.
Dit is geen oproep tot politieke correctheid, dit is een vriendelijk verzoek om de waarheid te respecteren. Beschrijf eens een waargebeurde of denkbeeldige case over personen die je in het dagelijks leven tegen kunt komen. Geef mensen met uiteenlopende achtergronden en verschillende voorkeuren bovendien verschillende rollen. Schrijf niet alleen over mensen die je in een Hollywoodfilm tegenkomt, maar ook over mensen die je in een arthousefilm ziet. Schrijf niet alleen over helden, maar ook over antihelden: de mensen die niet beschikken over de klassieke heldeneigenschappen, zoals onbaatzuchtigheid, humor en vastberadenheid, maar die vaak onzeker, cynisch of onhandig zijn.
Geloof me, je krijgt er geen saaie boeken van, maar geloofwaardige boeken. En de realistische voorbeelden die je beschrijft, schragen je betoog op een manier die idealistische voorbeelden niet kunnen. En ja, dat kost een beetje meer moeite. Je zult wat meer tijd en energie moeten steken in het achterhalen van waargebeurde verhalen en het bedenken van authentieke fictieve verhalen. Maar ik durf te wedden dat lezers je dankbaar zullen zijn. Zij zijn namelijk zelden een held of een schurk, maar een gewone burger als ik, iemand die zijn best doet, maar er soms een potje van maakt.
