Skip to main content

Tag: haystack

Hoe begin ik een zin?

Het is helemaal niet makkelijk, een zin schrijven. Waar moet je beginnen?

Waar gaan we dit jaar naartoe op vakantie? Wordt het Frankrijk, Uruguay, Finland, Italië, Canada, Nieuw-Zeeland, de Ardennen, Spanje, Bali, Limburg, Griekenland, Portugal, Peru, Marokko, Texel, Kenia, Noorwegen, Thailand, Japan, IJsland, Vietnam, Oostenrijk, Zeeland, de Verenigde Staten, Zuid-Afrika, Sri Lanka, Botswana of Egypte? En wordt het een cultuurvakantie, een wandelvakantie, een zeilvakantie, een fietsvakantie, een culinaire vakantie, een cursusvakantie, een kanovakantie, een luiervakantie, een fotografiereis, een wellnessvakantie, een stedentrip, een wintersportvakantie, een kampeervakantie, een yogaretraite, een paardenvakantie, een survivalvakantie, een duikvakantie, een safarivakantie of een cruisevakantie? 

Het aantal keuzes dat je elke dag moet maken, is duizelingwekkend. Uit onderzoek van hoogleraar psychologie Ap Dijksterhuis uit 2015, blijkt dat Nederlanders ongeveer 22.000 keuzes per dag maken. Dijksterhuis en zijn onderzoekers lieten hiervoor 150 mensen gedurende twee weken een dagboek bijhouden waarin ze alle keuzes opschreven die ze maakten. Het aantal van 22.000 verbaast me niet. Ik krijg al kortsluiting als ik in de supermarkt rijst moet kiezen: Albert Heijn verkoopt 231 soorten rijst van 46 merken. En dan te bedenken dat geen van de respondenten bezig was met het schrijven van een boek. Het aantal keuzes stijgt namelijk exponentieel als je voor een beeldscherm plaatsneemt en aan een zin begint. 

In de (dikke) Van Dale staan ongeveer 250.000 woorden. De grammatica van het Nederlands dicteert dat zinnen over het algemeen beginnen met een onderwerp of een bijwoordelijke bepaling, maar in principe zou elk woord uit de Van Dale als eerste woord van een zin kunnen fungeren. En het aantal woordcombinaties is helemaal onvoorstelbaar. Ik kwam op een schatting van een 1 met 194 nullen. 

En daar zit je dan, met je letters en cijfers, punten en komma’s. Waar moet je beginnen? 

Geen idee

George Miller, een veelgeprezen psycholoog die zich vrijwel zijn hele carrière heeft beziggehouden met taal was heel cynisch over onze kennis over het mechanisme van de denkende mens: ‘We weten niet waarom we zeggen wat we zeggen. We weten niet waarom we begrijpen wat we horen.’ Aan wetenschappers als Miller heb je dus niets, en ik vrees dat ik zelf ook niet weet hoe je de juiste woorden kunt kiezen om de zin te schrijven die zegt wat jij wilt zeggen. Ik zit hier te schrijven en ik verbaas me over de woorden die op mijn beeldscherm verschijnen. Ik zie mijn vingers over het toetsenbord bewegen, maar ze lijken een eigen wil te hebben. Ze schrijven niet wat ik bedenk, ze bedenken zelf wat ik schrijf. 

Wat ik wel weet, is wat mij helpt om dit raadselachtige proces op gang te brengen: ik begin gewoon met schrijven. Al is het onzin, het is in elk geval een zin. Zwalkend door het woordenboek van mijn geheugen vind ik vroeg of laat een ritme en lukt het om de juiste woorden te kiezen en de verkeerde te schrappen. Voordat je denkt dat ik maar wat aanrommel: deze aanpak wordt ook wel freewriting genoemd. Het is een techniek (familie van brainstorming) die je helpt om je gedachten ongeremd op papier te zetten zonder jezelf te censureren. Probeer het eens, in het slechtste geval levert het niets op, maar heb je toch wat geschreven. 

Stijlvol schrijven, met je gulp dicht

Wil je aantrekkelijker schrijven? Begin dan met het omarmen van saaie taalconventies. Het is niet anders. 

Mijn collega’s en ik hebben regelmatig iets te klagen over de schrijfstijl van een auteur. Dan krijgen we vaak de vraag hoe het beter kan. Met zo’n vraag staan wij natuurlijk direct met onze mond vol tanden, want een antwoord is niet makkelijk te geven. Er zijn ontzettend veel factoren die een rol spelen. Om maar een voorbeeld te geven: zelfs de situatie waarin de lezer je boek leest, speelt een rol bij de beleving van jouw schrijfstijl. Het is net als met die fles wijn die op vakantie in Italië heerlijk smaakte, maar thuis lelijk tegenviel. 

Maar laat ik geen smoezen bedenken en gewoon een antwoord proberen te geven op de vraag. Om misverstanden te voorkomen: ik beschrijf hier de kenmerken van een tekst die als stijlvol wordt ervaren. Dat is wat anders dan streven naar een tekst met een persoonlijke stijl. Aantrekkelijk schrijven begint in mijn ogen met stijlvol schrijven, en een persoonlijke stijl is iets dat je na verloop van tijd, bewust of onbewust, ontwikkelt. Vergelijk het maar met kleding: ik probeer te beschrijven hoe je je zo kunt kleden dat andere mensen dat als aantrekkelijk ervaren; smart casual bijvoorbeeld. Stijlvolle kleding en stijlvolle teksten zijn in mijn ogen zo gekozen dat ze sociaal geaccepteerd zijn en daarmee de communicatie bevorderen – en daar was het je toch om te doen?

1. Geen inhoud zonder stijl

Sommige mensen kunnen niet anders dan aantrekkelijk schrijven. Ze schudden moeiteloos de ene na de andere aantrekkelijke zin uit hun mouw. Voor gewone mensen zoals ik is het schrijven van een aantrekkelijke tekst gewoon hard werken. Schaam je niet als je uren zit te puzzelen om een aantrekkelijke alinea te schrijven. Je doet exact hetzelfde als professionals als Ilja Leonard Pfeijffer, Claudia de Breij en Sacha Bronwasser. 

In mijn ogen is er in de taal een asymmetrische relatie tussen inhoud en vorm. Vorm kan prima zonder inhoud, zoals gedichten laten zien, maar inhoud kan niet zonder vorm. Denk daarom niet alleen na over de inhoud van je boek, maar ook en bovenal over de stijl. 

2. Schrijf zonder opsmuk

Gebruik geen overbodige woorden of ingewikkelde zinnen. Schrijf zo eenvoudig mogelijk. Vaktermen, moeilijke woorden en ingewikkelde zinsconstructies zijn soms nodig, maar gebruik ze alleen als ze functioneel zijn en besteed dan extra aandacht aan je formulering. 

3. Maak geen taalfouten

Je kunt nog zo eigentijds gekleed zijn, als je gulp openstaat, loop je toch voor gek. Hetzelfde gebeurt door spelfouten, verkeerde interpunctie en typo’s: jij en je boodschap worden niet of minder serieus genomen. Je mails en manuscripten moeten zo gepolijst zijn dat de lezer moeiteloos over de tekst glijdt. 

4. Componeer kraakheldere zinnen

Een traditionele zin begint met een onderwerp, daarna volgt de persoonsvorm en ten slotte de rest van de zin: de auteur schrijft een boek. Het is prima om bij de compositie van een zin af te wijken van dit soort regels, maar doe dat alleen bewust, spaarzaam en met een helder doel. Wil je alleen spreektaal gebruiken? Zoek dan luisteraars in het café en laat het schrijven voor lezers over aan anderen. 

5. Ruim je boek op 

Niet alleen zinnen, maar elk onderdeel van je tekst moet kraakhelder gestructureerd zijn; ook alinea’s, paragrafen en hoofdstukken. Heeft elk onderdeel een helder onderwerp? Zijn alle onderdelen logisch met elkaar verbonden; is het wellicht nodig om overgangen te gebruiken om van de ene gedachte naar de andere te gaan? Met een logische en herkenbare structuur voorkom je dat de lezer verdwaalt tijdens het lezen, en dat je zelf verdwaalt tijdens het schrijven. 

6. Schrijf levendig en actief

Houd je aan conventies die bewezen effectief zijn, maar voorkom dat je tekst stoffig wordt. Gebruik voldoende eigentijdse woorden, originele zinsconstructies en varieer bijvoorbeeld met je zinslengte. Zoek woorden en zinsconstructies met aantrekkelijke klanken en ritmes. Lees je tekst eens hardop om dit te controleren. 

7. Schrijf (een beetje) beeldend 

Beeldende taal kan je tekst interessanter en begrijpelijker maken. Vergelijk een economische formule met een recept (‘de ingrediënten van deze formule heeft iedereen in huis’) en een dwarse medewerker met een puber (‘je vraagt je na elke deadline af waarom hij zijn huiswerk niet af heeft’). Ook hiervoor geldt echter dat matigheid het effect bevordert: te veel beeldspraak is even ongezond als te veel friet. 

Volgens mij heeft de Nederlander een hekel aan braaf. Schrijven zonder taalfouten? Braaf. Je zinnen zorgvuldig componeren? Schools. Ik snap het wel, maar volgens mij is de angst om als saai te worden gezien (door je te houden aan taalconventies) een denkfout. Door taal te gebruiken die iedereen begrijpt, schep je juist een band met de lezer, die je vervolgens kunt gebruiken om je ideeën over te brengen. Daar is niets saais aan. Wil je opvallen? Schrijf je tekst dan als een little black dress, dan vallen je oorbellen beter op.

Leen de Bruyne

Leen de Bruyne (1985) is een Nederlandse ondernemer en investeerder. Na de verkoop van zijn start-up aan een private-equityfonds in 2019 werd hij actief als angel investeerder en mentor van founders. Sinds 2022 richt hij zich op het opzetten van een investeringsfonds voor Europese start-ups en scale-ups, genaamd Living Hope VC.

Zeven tips voor auteurs om meer te vinden op internet 

Bijna elk non-fictieboek begint met zoeken op internet. Dit zijn zeven tips om sneller te vinden wat je (niet) zoekt. 

Nu internet zo veel informatie bevat, is het een kunst om te vinden wat je zoekt. Een zoekmachine als Google beheerst die kunst heel goed, maar als je het slim aanpakt, dan kun je meer vinden dan Google voorstelt. Dit zijn zeven bronnen en strategieën waarmee onze auteurs en ik goede ervaringen hebben. 

1. Gebruik verschillende zoekmachines

Dezelfde zoekopdracht levert verschillende resultaten op via verschillende zoekmachines. Als je bijvoorbeeld zoekt naar de Amerikaanse managementdenker Rosabeth Moss Kanter, dan krijg je via Google en Bing afwijkende resultaten. Zo krijg je bij Bing direct een paar artikelen uit de Harvard Business Review en toont Google een interview van Management Team

2. Zoek in (wetenschappelijke) databases

De eerste resultaten van een zoekopdracht leveren zelden wetenschappelijke artikelen op. Als je echter naar een database als JSTOR.org gaat, dan levert de zoekopdracht ‘rosabeth moss kanter’ 2.650 resultaten op van allerlei tijdschriften als The Academy of Management ExecutiveAmerican Journal of SociologyAmerican Sociological Review en Social ProblemsHier vind je een uitputtende lijst met online databases. 

3. Gebruik boolean operators

Zoekmachines zoals Google bieden handige zoekopties die je kunt gebruiken om je zoekopdrachten te verfijnen. Gebruik bijvoorbeeld het minteken om woorden uit te sluiten, gebruik aanhalingstekens om het vinden teksten met specifieke woordcombinaties af te dwingen of beperk een zoekopdracht door alleen te zoeken op een bepaalde website. Hier vind je tips voor zoeken op google met de zogenaamde Boolean operators. 

4. Gebruik vertaalapps

Mijn Nederlands is goed en mijn Engels is redelijk, maar vanaf het Duits gaat het niveau rap omlaag. Mijn eerste neiging is dan ook om informatie te zoeken in het Nederlands en het Engels. Jammer, want zo mis ik informatie die is geschreven in het Italiaans, het Pools, het Spaans (en alle andere talen in de wereld). Het is mogelijk dat een Zweedse schrijver een briljante analyse heeft geschreven over het gedachtegoed van Rosabeth Moss Kanter. Wil je niets missen, gebruik dan een van de vertaalapps in je browser en kijk verder dan je neus lang is.

5. Zoek kunstmatig intelligent

Een zoekplatform als ChatGPT biedt unieke zoekmogelijkheden waarvan we de mogelijkheden nog steeds ontdekken. Ik was op zoek naar Rosabeth Moss Kanter, maar ik kon mij haar naam niet herinneren. Ik wist alleen dat ze een boek had geschreven met een titel als ‘how to dance like elephants’. Ik schreef de volgende prompt: ‘Wat is de naam van een Amerikaanse vrouwelijke managementdenker die populair was in de jaren negentig en een boek heeft geschreven waarvan de titel lijkt op ‘how to dance with elephants’? Het antwoord was direct raak: Rosabeth Moss Kanter. De titel had ik mis, meldde ChatGPT, maar ik zat er niet ver naast, het was When Giants Learn to Dance

6. Zoeken in de kieren van het internet

Het internet bevat meer informatie dan zoekmachines als Google hebben geïndexeerd. Zo is veel informatie op sociale media en forums moeilijk te vinden, daarvoor moet je naar die platforms gaan, zoals RedditQuoraGitHub of 4chan. Zoek je informatie die inmiddels van internet is verdwenen? Gebruik dan de Wayback Machine. Wil je echt alles weten? Wring het internet dan uit door op zoek te gaan naar informatie op het deep web. Lees hier wat dit ‘dark’ web is en hoe je er informatie kunt vinden. 

7. Zoek een boek

Ik raad elke auteur aan om actief op zoek te gaan naar online informatie waardoor je een beter boek kunt schrijven, maar veel daarvan hoef je niet zelf bij elkaar te sprokkelen. Veel informatie is keurig geordend te vinden in boeken. Door gestructureerd te zoeken via online boekhandels als Bol of Amazon vind je waarschijnlijk veel literatuur waarmee je een vliegende start kunt maken voor de research van je eigen boek.